Transfer qiymətinin tətbiqinin 5 üsulu vardır:

• Qiymətlərin müqayisəli üsulu;
• Sonrakı (təkrar) satış qiyməti üsulu;
• Dəyərin toplanması üsulu;
• Rentabellilik üsulu;
• Mənfəətin bölgüsü üsulu.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.1-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 5.1.-ci bəndi)

• Vergi Məcəlləsinin 14-1-ci, 16.1.4, 16.1.4-1-ci, 57.4-cü maddələri;
• Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin Kollegiyasının 2017-ci il 27 yanvar tarixli 1717050000006200 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydaları";
• İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) "Transmilli şirkətlər və vergi orqanları üçün transfer qiymətləndirmə Qaydaları";
• İnkişaf etməkdə olan ölkələr üçün transfer qiymətləndirilməsi üzrə BMT Praktiki Təlimatı.

Vergi məqsədləri üçün qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər – aralarındakı münasibətlər fəaliyyətlərinin iqtisadi nəticələrinə və ya onların təmsil etdiyi şəxslərin fəaliyyətinə bilavasitə təsir göstərə bilən fiziki və ya hüquqi şəxslərdir. Əhatə olunan hallar:

• bir şəxs digər şəxsin əmlakında (nizamnamə kapitalında) bilavasitə və ya dolayısı ilə iştirak edirsə və onun iştirak payı və ya səs hüququ azı 20 faizdirsə;
• bir şəxs öz xidməti vəziyyətinə görə digər şəxsə tabedir və ya digər şəxsin nəzarətindədir;
• şəxslər üçüncü şəxsin birbaşa və ya dolayısı ilə nəzarətindədirlər;
• şəxslər üçüncü şəxsə birbaşa və ya dolayısı ilə birgə nəzarət edirlər;
• Vergi Məcəlləsinin 13.2.7-ci maddəsində göstərilən ailə üzvləri.

(Vergi Məcəlləsinin 18-ci maddəsi)

Transfer qiyməti tətbiq edilməklə vergilər aşağıdakı şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlardan hesablana bilər:

• Rezident və onunla əlaqəli qeyri-rezident şəxslər arasında əməliyyatlar;
• Qeyri-rezidentin Azərbaycandakı daimi nümayəndəliyi ilə xaricdəki baş ofisi və ya əlaqəli şəxsləri arasında əməliyyatlar;
• Güzəştli vergi ölkələrində qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərlə aparılan əməliyyatlar;
• Əməliyyat beynəlxalq əmtəə birjalarında ticarət olunan məhsullar üzrə aparıldıqda;
• Rezidentin və ya daimi nümayəndəliyin vergi ili üzrə ümumi gəliri 30 milyon manatdan çox olduqda və hər bir qeyri-rezidentlə aparılan əməliyyatların xüsusi çəkisi ümumi gəlir və ya xərclərin 30 faizindən artıq olduqda.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2.-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydaları 2.0.1.-ci bəndi)

Aşağıdakı şəxslər arasında əməliyyatlarla bağlı transfer qiymətləri əsas götürülməklə aparılan əməliyyatların ümumi dəyəri 500.000 manatdan artıq olduqda:

• Rezident və onunla əlaqəli qeyri-rezident şəxslər arasında əməliyyatlar;
• Qeyri-rezidentin Azərbaycandakı daimi nümayəndəliyi ilə xaricdəki baş ofisi və ya əlaqəli şəxsləri arasında əməliyyatlar;
• Güzəştli vergi ölkələrində qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərlə aparılan əməliyyatlar.

Aşağıdakı hallarda isə əməliyyatın həcmindən asılı olmayaraq:

• Şəxslər beynəlxalq əmtəə birjalarında ticarət olunan məhsullar üzrə əməliyyat aparmış olduqda;
• Rezidentin və ya daimi nümayəndəliyin vergi ili ərzində ümumi gəlirləri 30 milyon manatdan çox və hər bir qeyri-rezidentlə aparılan əməliyyatların xüsusi çəkisi 30 faizdən artıq olduqda.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2. və 16.1.4-cü maddəsi)

Nəzarət olunan əməliyyatlar üzrə müəyyən dövr üçün transfer qiymətlərinin əvvəlcədən razılaşdırılması prosesidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9-cü bəndi)

Vergi ödəyicisi əməliyyat aparılmadan əvvəl transfer qiymətinin üsulunu əvvəlcədən razılaşdırmaq üçün müvafiq müqavilə və əməliyyatın bütün təfsilatları barədə məlumatları təqdim etməklə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə ərizə ilə müraciət edə bilər.

Kvartillərarası məqbul interval – bütün müqayisə edilən əməliyyatlardan seçilmiş göstəricilərin (qiymət, marja və ya xüsusi çəki) aşağı kvartilinin medianı ilə yuxarı kvartilinin medianı arasındakı intervaldır. Transfer qiyməti kvartillərarası məqbul intervaldan kənarda olarsa, bu zaman vergi həmin intervalın medianından istifadə edilməklə hesablanır.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.9-cü bəndi)

Qiymətlərin əvvəlcədən razılaşdırılmasının (APA) 3 növü var:

• Birtərəfli – Vergi ödəyicisi və vergi orqanı arasında;
• İkitərəfli – 2 vergi ödəyici və onların vergi orqanları arasında;
• Çoxtərəfli – 3 və ya daha çox vergi ödəyici və onların vergi orqanları arasında.

Transfer qiymətlərinin əhatə dairəsinə düşən əməliyyatlar həyata keçirildiyi vergi ili üçün aşağıdakı sənədləşmə öhdəlikləri yerinə yetirilməlidir:

• "Nəzarət olunan əməliyyatlar barədə Arayış";
• "Transfer qiymətləri sənədləşməsi barədə Hesabat".

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4 və 16.1.4-1-ci maddələri, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Vergi orqanının tələbi ilə təqdim edilməli olan "Transfer qiymətləri sənədləşməsi barədə Hesabat" master fayl və lokal fayldan ibarət olmaqla Qaydaların 7.4-cü bəndi ilə nəzərdə tutulan məlumatları (sənədləri) əhatə edir.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-1. maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

İƏİT Transfer qiymətləri Təlimatının 5-ci fəslinə əsasən master fayl transfer qiymətləri sahəsində təqdim edilməsi zəruri olan 3 sənəd tələbindən biridir. Bu sənədin təqdim edilməməsi maliyyə sanksiyasının tətbiqi ilə nəticələnir.

Master fayl ilə bağlı hesabat əhatə olunmalı məlumatlar:

• Müəssisə qrupunun tərkibi;
• Müəssisə qrupunun fəaliyyət istiqamətləri, əhatə etdiyi coğrafi məkan və əsas gəlir mənbələri;
• Müəssisə qrupunun qeyri-maddi aktivlərinin siyahısı və müvafiq transfer qiymət siyasəti;
• Azərbaycanda yoxlanılan müəssisənin maliyyə hesabatları (yoxlanılan dövr və əvvəlki iki il);
• Müəssisə qrupuna daxil olan müəssisələrin hər birinin qısa funksional təhlili;
• Maliyyə sazişləri ilə bağlı transfer qiymət siyasəti;
• Müəssisə qrupunun biznes strategiyası;
• Xərclərin bölüşdürülməsi ilə bağlı sənədlər.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-1, 57.4-cü maddələri, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4.1-ci bəndi)

İƏİT Transfer qiymətləri Təlimatının 5-ci fəslinə əsasən lokal fayl transfer qiymətləri sahəsində təqdim edilməsi zəruri olan 3 sənəddən biridir. Bu sənədin təqdim edilməməsi maliyyə sanksiyasının tətbiqi ilə nəticələnir.

Həmin sənəddə əhatə olunmalı məlumatlar:

• Yoxlanılan müəssisənin maliyyə hesabatları (yoxlanılan dövr və əvvəlki iki il);
• Struktur dəyişiklikləri, qeyri-maddi aktivlərin təqdim edilməsi barədə məlumat;
• Müəssisənin strukturu və hər struktur üzrə işçilərin sayı;
• Müəssisənin yerli bazarda əsas rəqibləri;
• Nəzarət olunan əməliyyatlar haqqında ətraflı məlumat (kateqoriya üzrə xərclər, funksional təhlil, seçilmiş TQ üsulunun əsaslandırılması, test edilən tərəf, müqayisəli axtarış metodologiyası və s.).

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-1, 57.4-cü maddələr, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4.2., 7.4.3-cü bəndi)

Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-1-cü maddəsi əsasında vergi orqanından daxil olmuş sorğu əsasında TQ üsulunun tətbiqi və müqayisəli təhlil (bençmark tədqiqatları) təqdim edilməməsi məlumatların tam və lazımi qaydada təqdim edilməməsi hesab olunur və maliyyə sanksiyasının tətbiqi ilə nəticələnir.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4 və 16.1.4-1, 57.4-cü maddələri, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Vergi orqanı əlavə sənədləşmə, izah və məlumat tələb edə bilər. Vergi ödəyicisi tələb olunan məlumat və sənədləri təqdim etmədikdə və ya nəzarət olunan əməliyyatlar çərçivəsində təqdim edilən qiymətlər müqayisə edilən nəzarət olunmayan əməliyyatlar üzrə qiymətlərə uyğun olmadığı müəyyən edildikdə, həmin əməliyyatdan vergi transfer qiymətləri əsas götürülməklə yenidən hesablanır.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4 və 16.1.4-1. maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Rentabellik üsulunun tətbiqi zamanı əməliyyatın xarakterindən və göstəricilərindən asılı olaraq istənilən mənfəətlilik göstəricisi istifadə oluna bilər, bir şərtlə ki, əməliyyatın xarakterinə və iqtisadi göstəricilərinə uyğunluq şərtlərinə cavab versin. Seçilən mənfəətlilik göstəricisinin tətbiq edilməsi əsasları sənədləşmədə dəqiq və ətraflı izah edilməlidir. Qaydaların 2.0.8-ci bəndinə əsasən xüsusi çəki müəyyən edilir:

• əldə edilən mənfəətin ümumi gəlirdə, ümumi xərclərdə və ya aktivlərin ümumi dəyərində xüsusi çəkisi;
• eyni müəssisə qrupunun üzvü olan müəssisələr arasında aparılan əməliyyatdan hər bir tərəfin əldə etdiyi mənfəətin qrupun məcmu mənfəətində xüsusi çəkisi.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.1.3-cü maddəsi və Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.8-ci bəndi)

Əməliyyatın xarakterindən asılı olaraq tətbiq edilməsində məhdudiyyət yoxdur. Lakin seçilən mənfəətlilik göstəricisinin tətbiq edilməsi əsasları sənədləşmədə dəqiq əsaslandırılmalıdır. Berry ratio dedikdə ümumi mənfəətin əməliyyat xərclərinə olan nisbəti nəzərdə tutulur. Berry ratio-nun tətbiqi üçün aşağıdakılar zəruridir:

• Nəzarət olunan əməliyyatda icra edilmiş funksiyaların dəyəri əməliyyat xərcləri ilə mütənasibdir;
• Nəzarət olunan əməliyyatda icra edilmiş funksiyaların dəyərinə bölüşdürülən məhsulların dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmir;
• Vergi ödəyicisi digər mühüm funksiyanı (məsələn, istehsal funksiyasını) icra etmir.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 2.106-2.108-ci bəndi)

Bəli, baş ofis tərəfindən hazırlanmış Transfer Qiymətləri sənədləri Azərbaycanda istifadə oluna bilər — amma birbaşa təqdim etmək kifayət deyil. Onlar Azərbaycan qanunvericiliyinə və faktiki fəaliyyətə uyğunlaşdırılmalı və lokallaşdırılmalıdır. Baş ofisin hazırladığı Master fayl ümumi qrup məlumatı üçün istifadə oluna bilər, lakin Azərbaycan üçün ayrıca lokal təhlil (funksional analiz, risk bölgüsü və uyğun bençmark əsaslandırması) əlavə edilməlidir. Əks halda sənədləşmə tam hesab edilmir və maliyyə sanksiyası tətbiq olunur.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4 və 16.1.4-1, 57.4-cü maddələri, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Vergi ödəyicisi Qaydaların 7.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş sənədləri (müəssisə qrupu, yoxlanılan müəssisə və nəzarət olunan əməliyyatlarla bağlı məlumatları, maliyyə hesabatlarını, funksional təhlili, seçilmiş transfer qiymətləndirmə üsulunu və onun əsaslandırılmasını, test edilən tərəfi və müqayisə edilə bilən əməliyyatlar barədə məlumatları) vergi orqanına təqdim etməlidir. Bu halda Nəzarət olunan əməliyyatlar barədə Arayışda Bölmə 3-ün doldurulması da zəruridir.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4 və 16.1.4-1. maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Test edilən tərəf — transfer qiymət metodunun ən etibarlı şəkildə tətbiq oluna biləcəyi və müqayisə üçün ən etibarlı məlumatların əldə ediləcəyi, nəzarət olunan əməliyyatda mürəkkəblik baxımından ən sadə funksiyaları həyata keçirən tərəfdir. Yoxlanılan tərəfin seçilməsi əməliyyatın funksional təhlilinə uyğun gəlməlidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.12.-ci bəndi)

Vergi məcəlləsinin 16.1.4-cü və 16.1.4-3-cü maddələrində göstərilən arayışları müəyyən edilən müddətlərdə təqdim etməyən və ya arayışlarda düzgün olmayan məlumatlar göstərən, habelə 16.1.4-1-ci maddəsində göstərilən sənədləri vergi orqanının tələbi ilə 60 gün müddətində təqdim etməyən vergi ödəyicisinə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 57.4-cü maddəsi)

Bəli, arayışı müəyyən edilən müddətlərdə təqdim etməyən və ya arayışlarda düzgün olmayan məlumatlar göstərən vergi ödəyicisinə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 57.4-cü maddəsi)

Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi qaydalarının 8.1-ci bəndinə əsasən aşağıdakı məlumat bazalarından istifadə edilir:

• Yerli və beynəlxalq birja kotirovkaları;
• Gömrük orqanlarının apardığı xarici ticarət statistikası;
• Mənbəyi bəlli olan məlumat mənbələrində yerləşdirilmiş hesabat məlumatları;
• Vergi orqanının qoşulduğu ixtisaslaşmış beynəlxalq agentliklərin məlumat bazaları;
• Mallara, işlərə və xidmətlərə dair digər etibarlı məlumat mənbələri.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi qaydalarının 8.1-ci bəndi)

Vergi ödəyicisi faktiki müqavilə qiyməti tətbiq edilən əməliyyatlardan vergini Qaydalara əsasən müstəqil şəkildə müəyyənləşdirdiyi transfer qiyməti əsasında hesablaya, bəyan edə və ödəyə bilər. Belə halda nəzarət olunan əməliyyatlar üzrə tətbiq edilən transfer qiymətləndirməsi haqqında məlumat Bölmə 3-də əks etdirilməlidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 10.1-ci bəndi)

Müvafiq hədd hər bir əməliyyat tərəfdaşı üzrə ayrıca aparılan əməliyyatların ümumi məbləği üzrə tətbiq edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.1-ci bəndi)

Arayış mənfəət vergisi bəyannaməsinin təqdim edilmə müddəti ilə eyni vaxtda — hesabat ilindən sonrakı ilin martın 31-dən gec olmayaraq təqdim edilməlidir. Əgər mənfəət vergisi bəyannaməsinin müddəti uzadılıbsa, arayış da uzadılmış müddətin son gününə qədər təqdim edilməlidir.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-cü maddəsi)

Nəzarət olunan əməliyyatlar barədə arayışın təqdim edilməsi avtomatik şəkildə vergi öhdəliyi yaratmır. Lakin qeyd olunan arayış məlumatları vergi qanunvericiliyinə əməl edilməsi və vergi öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi məqsədləri üçün nəzərə alınır. Transfer qiymətlərinin tətbiqi nəticəsində yaranmış fərq mənfəət (gəlir) vergisinin məqsədləri üçün istifadə edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.4-ci, 16.1.4 və 16.1.4-1. maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Arayışın qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətdən gec təqdim edilməsi hallarında 6000 manat maliyyə sanksiyası tətbiq olunur.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-1, 57.4-cü maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 7.4-cü bəndi)

Transfer qiymətlərinin tətbiqi nəticəsində yaranmış fərq mənfəət (gəlir) vergisinin məqsədləri üçün istifadə edilir. Nəzarət olunan əməliyyatlar barədə arayışda Bölmə 3 doldurulmaqla dəqiqləşmə aparıldıqda həmin dövr üzrə mənfəət vergi bəyannaməsinin müvafiq sətrində (gəlir bölməsi üzrə 217.3-ci, xərc bölməsi üzrə 235.2-ci sətrində) məbləğlər daxil edilməlidir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.4-ci, 16.1.4-cü maddəsi)

Müqayisə edilən oxşar əməliyyatların seçilməsi zamanı onların nəzarət olunan əməliyyatla eyni dövrdə həyata keçirilməsi və aşağıdakı göstəricilərin eyni və ya oxşar olması əsas götürülməlidir:

• Əməliyyatın predmeti: malların növü, mənşə ölkəsi, keyfiyyət və istehlak xüsusiyyətləri;
• Müqavilə şərtləri: miqdar, icra müddətləri, çatdırılma şərtləri, ödəniş şərtləri;
• Tərəflərin funksiyaları və riskləri;
• İstifadə olunan aktivlər: maddi və qeyri-maddi aktivlər;
• İqtisadi şərait: bazarların coğrafiyası, rəqabət səviyyəsi;
• Marketinq və bazara çıxış strategiyası.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi qaydalarının 4.3-4.5-ci bəndləri)

4.3-cü bənddəki göstəricilərdən əlavə aşağıdakılar nəzərə alınır:

• Aktivin bazarda sahibə verəcəyi üstünlük (patent, ticarət markası, lisenziya və s.);
• Hüquqların istifadəsi ilə bağlı coğrafi məhdudiyyətlər və təkrar təqdim etmə qadağaları;
• Hüququn müstəsna və ya qeyri-müstəsna olması;
• Hüququ əldə edən şəxsin aktiv üzərində təkmilləşdirmə və dəyişiklik etmək səlahiyyətlərinin olması.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 4.3-cü bəndi)

Transfer qiymətlərinin tətbiqi nəticəsində yaranmış fərq mənfəət (gəlir) vergisinin məqsədləri üçün istifadə edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.4-ci maddəsi)

Bəli, aşağıdakı hallarda:

• Əməliyyatın tərəfdaşı olan qeyri-rezident güzəştli vergi tutulan ölkələrdə qeydiyyatdan keçmiş subyekt olduqda;
• Şəxslər beynəlxalq əmtəə birjalarında ticarət olunan məhsullar üzrə əməliyyat aparmış olduqda;
• Rezidentin ümumi gəlirləri 30 milyon manatdan çox olduqda və hər bir qeyri-rezidentlə aparılan əməliyyatların xüsusi çəkisi 30 faizdən artıq olduqda.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2.3, 14-1.2.4.1-14-1.2.4.2-ci maddələri)

Müstəqillik göstəricisi bir qayda olaraq Vergi Məcəlləsinin 18-ci maddəsinə uyğun olaraq seçilməlidir. Lakin müstəqillik göstəricisinin mütləq olaraq seçilməsi bütün hallarda zəruri deyil — bu göstərici tətbiq edilmədən də müstəqilliyin əlaqəli digər faktorlar əsasında müəyyən edilməsi mümkündür (məsələn, seçilən şirkət heç bir TMŞ qrupunun tərkibindədirsə).

(Vergi Məcəlləsinin 18-ci maddəsi)

Vergi orqanında mövcud uçot məlumatları, Moody's Analytics beynəlxalq məlumat bazası və açıq internet üzərindən mənbəyi bəlli digər məlumat bazaları üzrə təsisçi, direktor və digər rəhbər şəxslərin məlumatları əsasında, eyni zamanda xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanlarına beynəlxalq sorğu göndərilməklə müəyyən edilir.

Azərbaycan Respublikasının rezidentinin vergi ili ərzində ümumi gəlirləri 30 milyon manatdan çox olduqda və hər bir qeyri-rezident şəxslə apardığı əməliyyatların həcminin ümumi gəlirlərdə (xərclərdə) xüsusi çəkisi 30 faizdən artıq olduqda tətbiq edilir.

Nümunə: "A" MMC-nin 2025-ci il üzrə ümumi gəlirləri 40 milyon manat, qeyri-rezident "B" MMC-LTD-dən alınmış mallar isə 15 milyon manat (ümumi gəlirin 37,5%-i) təşkil etmişdir. Hər iki şərt ödənildiyi üçün sözügedən əməliyyatlara transfer qiymətləri qaydaları tətbiq olunur.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2.4.2-ci maddəsi)

Vergi ödəyicisi tərəfindən nəzarət olunan əməliyyatlar çərçivəsində təqdim edilən və ya alınan malların (işlərin, xidmətlərin) qiymətləri müqayisə edilən nəzarət olunmayan əməliyyatlar üzrə qiymətlərə uyğun olmadığı halda, vergi ödəyicisi və vergi orqanı həmin əməliyyatdan vergini transfer qiymətləri əsas götürülməklə yenidən hesablayır.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi qaydalarının 3-cü bəndi)

Transfer qiymətləri məqsədləri üçün əməliyyat yalnız müqavilənin hüquqi formasına əsasən deyil, onun real iqtisadi mahiyyətinə əsasən müəyyən edilir. Bu zaman aşağıdakılar təhlil olunur:

• Tərəflərin faktiki davranışı;
• Yerinə yetirilən funksiyalar;
• İstifadə olunan aktivlər;
• Daşınan və nəzarət olunan risklər;
• Real iqtisadi şərtlər və bazar vəziyyəti.

(İƏİT BEPS layihəsinin 8-10-cu Fəaliyyət Planı)

Vergi orqanı əməliyyatı gəlir və ya xərc kimi aşağıdakı hallarda tanımaya bilər:

• Əməliyyatın kommersiya rasionallığı olmadıqda;
• Əməliyyat şərtlərinə uyğun faktiki fəaliyyətin baş vermədiyi halda;
• Risk bölgüsünün süni xarakter daşıdığı halda;
• Əməliyyatın yalnız vergi üstünlüyü əldə etmək məqsədi güddüyü halda.

Bu zaman faydalılıq testi (benefit test) yoxlanılır.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 7.6-cı bəndi, İƏİT BEPS layihəsinin 8-10-cu Fəaliyyət Planı)

Əgər əməliyyatın hüquqi forması faktiki davranışla uyğun gəlmirsə, vergi orqanı əməliyyatın iqtisadi xarakterini dəyişə bilər. Məsələn, müqavilədə "borc" kimi göstərilən əməliyyatda geri ödəmə mexanizmi mövcud deyilsə, faiz ödənmirsə və borcun qaytarılması real deyilsə, əməliyyatın iqtisadi xarakteri faktiki vəziyyətə uyğun müəyyən edilir.

(İƏİT BEPS layihəsinin 8-10-cu Fəaliyyət Planı)

Riskə nəzarət aşağıdakı elementləri əhatə edir:

• Riskin qəbul edilməsi barədə qərar vermək;
• Riskin idarə olunması strategiyasını müəyyən etmək;
• Riskin azaldılması üçün tədbirlər görmək;
• Risk nəticəsində yaranan zərərləri qarşılamaq.

(İƏİT BEPS layihəsinin 8-10-cu Fəaliyyət Planı)

Nəzarət olunan qrupdaxili xidmət əməliyyatlarında aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

• Xidmətin faktiki olaraq təqdim edilib-edilməməsi;
• Xidmət haqqının bazar prinsiplərinə (arm's length principle) uyğunluğu;
• Xidmətin faydalılığı, təsisçi fəaliyyəti və duplikasiya baxımından əsaslandırılması.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 7-ci Fəsli)

Xidmətin faktiki təqdim edilməsi vergi ödəyicisi tərəfindən sənədləşmədə dəqiq izah edilməli və əsaslandırılmalıdır. Vergi yoxlaması zamanı adətən aşağıdakılar əsasında qiymətləndirilir:

• Xidmət müqavilələri;
• İş təsvirləri (scope of work), hesabatlar və deliverables;
• E-mail yazışmaları, iş saatı cədvəlləri;
• Daxili təqdimatlar, fakturalar və xərc əsaslandırmaları.

Xidmətin mövcudluğu onun biznes məqsədi daşıması və xidmət alan tərəfə real iqtisadi fayda verməsi ilə nümayiş etdirilməlidir.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 7-ci Fəsli)

Faydalılıq testi (benefit test) müəyyən edir ki, göstərilən xidmət:

• Xidməti alan tərəfin biznes fəaliyyətinə kommersiya və ya iqtisadi dəyər qatırmı?
• Biznesin saxlanılmasına və ya genişlənməsinə töhfə verirmi?

Əsas sual: müqayisə edilə bilən şəraitdə müstəqil bir müəssisə bu xidmət üçün ödəniş edərdimi və ya onu özü icra edərdimi? Əgər müstəqil müəssisə həmin xidmətə görə ödəniş etməzdisə, bu fəaliyyət qrupdaxili xidmət kimi qəbul edilməməlidir.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 7-ci Fəsli)

Duplikasiya o zaman baş verir ki, bir qrup üzvü tərəfindən göstərilən xidmət:

• Digər qrup üzvü tərəfindən artıq daxildə icra olunur; və ya
• Üçüncü tərəf tərəfindən artıq göstərilir.

(İƏİT Transfer Qiymətqoymasına dair Təlimatının 7-ci Fəsli)

• Qiymətlərin müqayisəsi üsulu (CUP) — nəzarət olunan əməliyyat çərçivəsində təqdim edilən və ya alınan malın (işin, xidmətin) qiymətinin nəzarət olunmayan əməliyyat çərçivəsində formalaşan qiymətlə müqayisə edilərək transfer qiymətinin müəyyən edilməsidir.
• Sonrakı (təkrar) satış qiyməti üsulu (Resale price) — sonrakı satış qiymətindən tətbiq olunmuş əlavələr çıxılmaqla müəyyənləşdirilir.
• Dəyərin toplanması üsulu (Cost Plus) — nəzarət olunan əməliyyatlar çərçivəsində təqdim olunan malların (işlərin, xidmətlərin) qiymətinin onların istehsalı ilə bağlı faktiki xərclərin üzərinə əlavə edilən gəlir marjasının nəzarət olunmayan əməliyyatlar üzrə gəlir marjası ilə müqayisə edilərək transfer qiymətinin müəyyən edilməsidir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.1.1-14-1.1.4-cü maddələri, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 5.1.1-5.1.3-cü bəndi)

Transfer qiymətinin müəyyən edilməsi üçün mümkün olduğu bütün hallarda qiymətlərin müqayisəsi üsulu tətbiq edilməlidir. Qiymətlərin müqayisəsi üsulu ilə transfer qiymətinin müəyyən edilməsi mümkün olmadıqda, habelə bu üsulun tətbiqi üçün müqayisə oluna bilən əməliyyatlar yaxud həmin əməliyyatlar üzrə qiymətlər haqqında mənbəyi bəlli olan məlumatlar olmadıqda, digər üsullardan istifadə edilir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 5.2 və 5.3-cü bəndi)

Təqdim edilən sənədləşmələrdə transfer qiymətinin müəyyən edilməsi üçün üsulun seçilməsi əsaslandırılmalıdır. Əsaslandırma zamanı aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

• Hər bir üsulun üstünlükləri və məhdudiyyətlərinin qiymətləndirilməsi;
• Seçilən metodun tətbiqi üçün etibarlı məlumatların mövcudluğu;
• Əməliyyatın xarakteri, tərəflərin daşıdığı risklər, funksiyalar, aktivlər, bazar şərtləri.

Transfer qiymətinin müəyyən edilməsi üçün mümkün olduğu bütün hallarda qiymətlərin müqayisəsi üsulu tətbiq edilməlidir. Əgər həm Sonrakı (təkrar) satış qiyməti/Dəyərin toplanması üsullarından birinin, həm də Rentabellilik/Mənfəətin bölgüsü üsullarından birinin tətbiqinə imkan varsa, Sonrakı (təkrar) satış qiyməti üsulu və ya Dəyərin toplanması üsulu seçilməlidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 5.1.1 və 5.1.4-cü, 7-ci bəndləri)

Transfer qiymətləri mübahisələri qanunla müəyyən edilmiş qaydada inzibati icraat, yaxud məhkəmə prosesi, beynəlxalq səviyyədə isə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması üçün MAP (qarşılıqlı razılaşma proseduru) vasitəsilə həll olunur. Mübahisələrin qarşısının alınması üçün transfer qiymətlərinin üsullarının əvvəlcədən razılaşdırılması mexanizmindən istifadə oluna bilər.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9-cu, 10-cu bəndi)

Xeyr. Yalnız Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlar aparan şəxslər transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi ilə bağlı öhdəliklər daşıyır:

• Azərbaycan Respublikasının rezidenti ilə onunla qarşılıqlı surətdə asılı olan qeyri-rezident şəxslər arasında;
• Qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyi ilə həmin qeyri-rezidentin özü və ya başqa dövlətlərdə yerləşən bölmələri arasında;
• Rezident (və ya daimi nümayəndəlik) ilə güzəştli vergi tutulan ölkələrdə qeydiyyatdan keçmiş subyektlər arasında;
• Beynəlxalq əmtəə birjalarında ticarət olunan məhsullar üzrə əməliyyat aparan şəxslər arasında;
• Ümumi gəlirləri 30 milyon manatdan çox olan rezidentlər tərəfindən hər bir qeyri-rezidentlə aparılan əməliyyatların xüsusi çəkisi 30 faizdən artıq olduqda.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.1-ci bəndi)

Xeyr. Transfer qiymətləri yalnız qeyri-rezidentlərlə aparılan əməliyyatlara münasibətdə tətbiq edilir. Yalnız Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlar aparan şəxslər müvafiq öhdəliklər daşıyır.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.1-ci bəndi)

APA Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsinə və Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.1.-ci bəndinə uyğun olaraq transfer qiymətinin tətbiqi dairəsinə düşən şəxslər arasında olan bütün nəzarət olunan əməliyyatlara tətbiq edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 14-1.2-ci maddəsi, Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 2.0.1.-ci bəndi)

APA çərçivəsində aşağıdakı məsələlər razılaşdırılır:

• Transfer qiymətlərinin müəyyən edilmə üsulu;
• Üsuldan asılı olaraq mənfəətlilik göstəricisi;
• Əməliyyatın xarakterindən asılı olaraq tətbiq edilən düsturlar və gəlirin bölüşdürülməsi indikatorları;
• Müqayisəlilik meyarları;
• İstifadə olunan məlumat mənbələri;
• İqtisadi şərtlər və düzəliş mexanizmləri (critical assumptions);
• Tətbiq ediləcək qiymətin müqayisə olunan nəzarət olunmayan əməliyyatlara uyğunluğu.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9-cü bəndi)

Vergi orqanı ilə razılaşdırılmış transfer qiymətlərinin üsulunun tətbiqi vergi ödəyicisi üçün məcburi xarakter daşımır. APA qüvvədə olduğu müddətdə vergi orqanı razılaşdırılmış metodologiya üzrə müəyyən edilmiş qiymətləri əsas götürür və həmin əməliyyatlara münasibətdə əlavə vergi hesablamaları yalnız razılaşma şərtlərinin pozulması halllarında aparılır.

(Qaydaların 9-cü bəndi)

Qarşılıqlı razılaşma proseduru (MAP) – Azərbaycan Respublikasının tərəfdar olduğu beynəlxalq müqavilələrə əsasən, iki və ya daha çox dövlətin səlahiyyətli orqanları arasında vergi mübahisələrinin, o cümlədən ikiqat vergitutma hallarının aradan qaldırılması məqsədilə həyata keçirilən prosedurdur.

(Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında bağlanmış ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrin "Qarşılıqlı razılıq proseduru" maddəsinə uyğun olaraq müraciətlərin edilməsi ilə bağlı Bələdçi 1.1-ci bənd)

Qarşılıqlı razılaşma proseduru (MAP) aşağıdakılara əsaslanır:

• İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrə;
• Həmin müqavilələrin "qarşılıqlı razılaşma proseduru"na dair müddəalarına.

Dövlət Vergi Xidməti yaranan mübahisəni Razılığa gələn digər Dövlətin səlahiyyətli orqanı ilə qarşılıqlı razılıq yolu ilə həll etməyə səy göstərir.

Vergi ödəyicisi qarşılıqlı razılıq prosedurunun aparılması üçün lazımi məlumat və sənədləri əlavə etməklə Dövlət Vergi Xidmətinin Aparatına elektron və ya kağız daşıyıcısında müraciət ünvanlamalıdır. Müraciət həmçinin map@taxes.gov.az elektron poçt ünvanına da göndərilə bilər.

(Bələdçi 2-ci bənd)

Müraciət həyata keçiriləcək nəzarət olunan əməliyyatın başlanmasına ən azı üç (3) ay qalmış təqdim edilməlidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9.2-ci bəndi)

Vergi orqanı müraciətə 30 gün müddətində baxır. Əlavə araşdırma tələb olunduqda bu müddət hər dəfə 30 gün olmaqla iki dəfə uzadıla bilər.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9.3-cü bəndi)

APA çərçivəsində verilmiş razılaşdırma məktubu əvvəlki dövrlərdə həyata keçirilmiş və vergi yoxlaması ilə əhatə olunmamış eyni əməliyyatlara da tətbiq edilə bilər.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9.3-1-cü bəndi)

APA vergi orqanı tərəfindən başlanmış və davam edən vergi yoxlaması ilə əhatə olunan əvvəlki dövrlərə tətbiq edilmir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9.3-2-ci bəndi)

Xeyr, vergi ödəyicisi üçün razılaşdırılmış üsulun tətbiqi məcburi xarakter daşımır. Lakin tətbiq edildiyi halda müəyyən edilən qiymət bazar (müqayisə olunan) qiymətlərdən fərqlənməməlidir.

(Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi Qaydalarının 9.3-3-cü bəndi)

Nəzarət olunan xarici müəssisənin mənfəəti aşağıdakı üç şərt eyni vaxtda ödənildikdə Azərbaycanda vergiyə cəlb olunur:

• Azərbaycan rezidenti həmin müəssisəyə 50%-dən çox nəzarət etdikdə;
• Müəssisə aşağı vergi ölkəsində olduqda (vergi Azərbaycanla müqayisədə 75% və ya daha az olduqda);
• Onun gəlirinin 30%-dən çoxu passiv gəlirlərdən ibarət olduqda.

(Vergi Məcəlləsi, maddə 14-2.1.)

Şəxsin illik gəlirinin 30%-dən çoxu aşağıdakı gəlirlərdən ibarət olduqda passiv gəlir hesab edilir:

• Faiz (maliyyə aktivləri);
• Royalty;
• Səhmlər/payların satışı;
• Maliyyə lizinqi;
• Bank/sığorta/maliyyə əməliyyatları;
• Real iqtisadi fəaliyyət yaratmayan gəlirlər.

(Vergi Məcəlləsi, maddə 14-2.1.3.)

Vergi orqanına "Nəzarət olunan xarici müəssisə haqqında arayış" təqdim olunmalıdır.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-3-cü maddəsi, Qaydaların 3.1-ci bəndi)

Arayış müvafiq mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsi üçün nəzərdə tutulan müddətdə vergi orqanına təqdim edilməlidir.

(Vergi Məcəlləsinin 16.1.4-3-cü maddəsi, Qaydaların 3.1-ci bəndi)

Arayışı müəyyən edilən müddətlərdə təqdim etməyən və ya arayışda düzgün olmayan məlumatlar göstərən vergi ödəyicisinə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Bundan əlavə, verginin azaldılması və ya yayındırılması hallarında azaldılmış və ya yayındırılmış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında əlavə maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

(Vergi Məcəlləsinin 57.4, 58.1-ci maddələri, Qaydaların 2, 6-cı bəndi)

Bəli. Nəzarət olunan xarici müəssisənin rezidenti olduğu ölkələrdə ödənilən mənfəət (gəlir) vergisi Azərbaycan Respublikasının rezidenti hesab edilən şəxsin nəzarət olunan müəssisədəki payının ümumi paydakı xüsusi çəkisinə (faiz nisbətinə) uyğun olaraq Azərbaycanda ödənilməli olan mənfəət (gəlir) vergisindən çıxılır.

(Qayda, bənd 2.4.)

Rezident hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən vergi orqanına təqdim edilən Arayışa aşağıdakı sənədlər əlavə edilir:

• Nəzarət olunan xarici müəssisənin təsis sənədləri;
• Hesabat dövrü üzrə kənar auditor rəyi ilə təsdiq edilmiş maliyyə hesabatları;
• Hesabat dövrü üzrə rezidenti olduğu ölkənin vergi orqanına təqdim etdiyi hesabatlar (bəyannamələr);
• Hesabat dövrü üzrə gəlir və xərclərin açıqlaması;
• Hesabat dövrü üzrə bank çıxarışları;
• Transfer qiymətləri ilə bağlı düzəlişləri təsdiq edən sənədlər;
• İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair sazişlərdən irəli gələn güzəşt və ya azadolmalar əldə edildikdə müvafiq təsdiqedici sənədlər.

(Qayda, bənd 3.2.1–3.2.7.)

Əlavə məlumat əldə etmək zərurəti yarandığı halda vergi orqanı xarici dövlətin vergi orqanına müvafiq sorğu göndərə bilər. Eyni zamanda vergi orqanı beynəlxalq məlumat bazalarından müvafiq məlumatları əldə edir.

(Qayda, bənd 7.2.)

Aşağıdakı gəlirlər nəzarət olunan xarici müəssisənin vergitutulan gəlirlərinə aid edilmir:

• Nəzarət olunan xarici müəssisədən əldə edilən dividendlər;
• Rezident müəssisə nəzarət olunan xarici müəssisənin törəmə müəssisəsi olduqda, ümumiləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) mənfəətdən rezident müəssisəyə aid olan vergiyə cəlb olunan mənfəət;
• Nəzarət olunan xarici müəssisənin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyi vasitəsilə əldə edilən və Azərbaycanda vergiyə cəlb olunmuş gəlirlər.

(Vergi Məcəlləsi, 14-2.4.-ci maddə)

Azərbaycan Respublikasının rezidenti hesab edilən şəxsin vergi tutulan gəliri nəzarət olunan xarici müəssisədəki payının ümumi paydakı xüsusi çəkisinə (faiz nisbətinə) əsasən hesablanır. Xaricdə ödənilən mənfəət (gəlir) vergisi həmin nisbətə uyğun olaraq Azərbaycanda ödənilməli olan vergidən çıxılır. Rezidentin gəliri nəzarət olunan xarici müəssisənin gəlir və xərclərinə əsasən müəyyən edilir.

(Qayda, bəndlər 2.2–2.5)

Rezident şəxsin vergi tutulan gəliri onun nəzarət olunan xarici müəssisədəki iştirak payının ümumi paydakı xüsusi çəkisinə (faiz nisbətinə) əsasən hesablanır.

(Qaydaların 2.3-cü bəndi)

Bəli. Nəzarət olunan xarici müəssisənin rezidenti olduğu ölkələrdə ödənilən mənfəət (gəlir) vergisi Azərbaycan Respublikasının rezidenti hesab edilən şəxsin nəzarət olunan müəssisədəki payının ümumi paydakı xüsusi çəkisinə uyğun olaraq Azərbaycanda ödənilməli olan mənfəət (gəlir) vergisindən çıxılır.

(Qaydaların 2.4-cü bəndi)

Əgər passiv gəlir 30%-dən az olduqda və real iqtisadi fəaliyyət həyata keçirildikdə Nəzarət olunan xarici müəssisə qaydası tətbiq olunmur.

(Vergi Məcəlləsinin 14-2.1.-ci maddəsi)